Walentina Dimitrowa, Program nauczania języka bułgarskiego, Kraków 2006
seria Subsidia Slavica Cracoviensia

Program nauczania języka bułgarskiego, wydany przez Instytut Filologii Słowiańskiej, w serii „Subsidia Slavica Cracoviensia” opracowany został przez lektora języka bułgarskiego, mgr Walentynę Dymitrową, zatrudnioną w IFS w latach 2001-2006. Program dostosowany został do nauczania języka bułgarskiego na specjalizacji filologia bułgarska na krakowskiej slawistyce. Jednocześnie Program dostosowany został do odbiorcy polskiego, co widać w podejściu Autorki tego opracowania, która zwróciła szczególną uwagę na wspólne, słowiańskie korzenie obu języków, uwzględniając przy tym różnice i podobieństwa w ich strukturze.

Przy przygotowywaniu Programu nauczania języka bułgarskiego uwzględnione zostały najnowsze wytyczne Rady Europy odnośnie opracowania ogólnoeuropejskiego systemu opisu kształcenia językowego oraz systemu testowania biegłości językowej (Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment), a także podane zostały wymogi otrzymywania certyfikatów, potwierdzających znajomość języka.

Program powstał w oparciu o doświadczenia lektoratowe, czteroletnią pracę Pani Dymitrowej ze studentami wszystkich roczników, uczących się języka bułgarskiego jako kierunkowego. Ten okres nazywany w literaturze metodologicznej “fazą refleksji merytorycznej” (Zimmermann, 1995:135.), miał na celu ustalenie podstawowych zasad konstruowania kursu, jak też zbadanie możliwości dostosowania programu nauczania języka do innych dyscyplin bułgarystycznych: tutaj przede wszystkim uwzględniono dwa przemioty: Ćwiczenia przekładowe i Kulturę Bułgarii.

Kolejnym etapem, po opublikowaniu Programu będzie oczywiście jego weryfikacja, przy której rola lektora prowadzącego w najbliższym czasie zajęcia może się okazać niesłychanie ważna: pozwoli bowiem na modyfikację i przystosowanie treści Programu do procesu nauczania, i co więcej – w oparciu o program nauczania będą mogły być zastosowane wszystkie procedury glottodydaktyczne, włącznie z doborem materiałów do lektoratu. A od tego doboru, jak wiadomo, zależy i motywacja studentów do aktywnego uczestniczenia w procesie nauczania.

Program składa się z czterech części: Struktury programu, Treści nauczania, Metodycznych zasad jego realizacji; Kontroli i sprawdzania osiągnięć studentów.

W części pierwszej Struktura programu przedstawiona została koncepcja i aspekty metodologiczne Programu, cele kursu, jak też przyczyny jego podziału na trzy etapy: wprowadzający (wyweżdaszt), podstawowy, (osnowen) i będący kontynuuacją dwów poprzednich (prodyłżawaszt).

W części drugiej, Treść nauczania kolejno opisane zostały receptywne, reproduktywne i produktywne umiejętności językowe – słuchanie, czytanie, mówienie, pisanie. Odpowiednio określone zostały też oczekiwania dla każdej z tych umiejętności na poszczególnych poziomach. Mamy więc informację o tym, na którym etapie i przy pomocy jakich środków nauczania powinny zostać przyswojone. Każdy z tych trzech etapów kursu zawiera konkretną tematykę, określającą końcowy cel. Treść nauczania skoncentrowana została wokół kilku kręgów tematycznych, powtarzających się na każdym etapie nauki, rozszerzonych o nową leksykę. W początkowym okresie, proces nauczania skoncentrowany jest przede wszystkim na poznawaniu sturuktury języka i rozwijaniu umiejętności receptywnych, natomiast na etapach następnych kładzie się nacisk głównie na doskonalenie umiejętności produktywnych, które mają za zadanie rozwijanie umiejętności receptywnych w kontekście rejestru tematycznego.

W trzeciej części programu Metodyczne zasady realizacji przedstawione zostały podstawowe założenia metodyczne, sterujące nauczaniem języka. Są to mianowicie: otwartość na indywidualne kognitywne (poznawczo-kaształcące) i pragmatyczne (praktyczno-komunikacyjne) potrzeby studentów, ze zwróceniem uwagi na ich przyszłą zawodową realizację. Szczególne miejsce zajmuje tutaj samodzielna praca, zadawana studentom, jej sprawdzanie i ocena. Duże znaczenie w tej części pracy ze studentami mają dobre relacje między prowadzącym a uczącymi się, pomagające w dobrej pracy.

Ostatnia część programu Kontrola i sprawdzanie osiągnięć studentów zawiera wskazówki metodyczne odnośnie przygotowania przykładowych testów kontrolnych i oceny osiągnięć studentów. Testy sprawdzające zdobytą wiedzę dostosowane są do europejskich standardów i zaleceń ALTE, odnośnie standardyzacji metod egzaminacyjnych i jednakowych kryteriów oceny osiągnięć uczących się języka.

W krakowskim programie wyeksponowane zostały dodatkowo dwa aspekty: poznawczy, kulturoznawczy i przekazujący wiedzę o kraju, co spowodowane jest tym, że język, którego studenci się uczą, wykładany jest poza krajem, w którym jest używany. Wykaz tematów dostosowany został do specjalizacji studentów i perspektywy ich przyszłej zawodowej realizacji. Niewątpliwą zaletą programu jest jego kompleksowy charakter, który pozwala na wykorzystanie go do napisania podręczników do poszczególnych etapów nauczania języka, jak również do napisania kolejnych, programów autorskich zarówno dla języka bułgarskiego, jak i dla innych języków słowiańskich, nauczanych w Polsce.

Wanda Stępniak-Minczewa