Slawistyka w Uniwersytecie
Jagiellońskim ma długą tradycję. Jej początki
odnoszą się do roku 1817 i wiążą się z
działalnością Jerzego Samuela Bandtkiego, kierownika
biblioteki uniwersyteckiej i szefa katedry bibliografii.
W roku akademickim 1817/1818 zaczyna
prowadzić wykłady z gramatyki porównawczej języków
słowiańskich. W swoich pracach opierał się przede
wszystkim na badaniach Czecha - Józefa Dobrowskiego,
okrzykniętego później ojcem slawistyki. Oprócz
wykładów Bandtkiego, w Uniwersytecie Jagiellońskim
prowadzono lektorat języka rosyjskiego, wykłady z
literatury rosyjskiej, a od 1826 również z gramatyki
języka staro-cerkiewno-słowiańskiego.
W roku akademickim 1863/1864 swoje
wykłady O zabytkach słowiańskich i polskich
przedchrześcijańskich rozpoczął doc. Józef
Lepkowski. Był to pierwszy wykład z zakresu
starożytności słowiańskich. W roku 1865 ministerstwo
mianowało pierwszego profesora nadzwyczajnego filologii
słowiańskiej w Uniwersytecie Jagiellońskim - Henryka
Sucheckiego, ucznia Franciszka Miklošiča. Po objęciu
Katedry w Krakowie prowadził wykłady o językach
zachodniosłowiańskich, języku
staro-cerkiewno-słowiańskim oraz z zakresu poprawności
języka polskiego.
Po śmierci prof. Sucheckiego, Katedrę
powierzono Lucjanowi Malinowskiemu - badaczowi języka,
dialektologii i etnografii polskiej. Wspólnie z
profesorem Stanisławem Tarnowskim założył w 1888 roku
pierwsze na ziemiach polskich seminarium filologii
słowiańskiej. Po śmierci Lucjana Malinowskiego
wnioskowano o zatwierdzenie kandydatury Jana Baudouina de
Courtenay, który kierował Katedrą językoznawstwa
porównawczego indoeuropejskiego i ogólnego. Jednak
Ministerstwo Oświaty w Wiedniu odrzuciło tę
propozycję. Zastępstwo na Katedrę Filologii
Słowiańskiej zlecono doc. Janowi Rozwadowskiemu, który
wykładał gramatykę bułgarską, czeską,
starocerkiewno słowiańską i litewską Prowadził on
studia nad praojczyzną Słowian, wiele wysiłku
poświęcił przygotowaniu słownika etymologicznego.
W 1902 roku kierownictwo katedry
objął prof. Jan Łoś. Jego głównym celem było
rozwijanie badań nad historią języka polskiego.Ważnym
czynnikiem, który pomagał w nauczaniu slawistycznym
były lektoraty języków słowiańskich. Od 1907 roku
prowadził je Tadeusz Stanisław Grabowski -
wykształcony slawista i słowianofil. Prowadził on
wykłady z literatur słowiańskich. Jeśli chodzi o
literaturę bułgarską - były to pierwsze wykłady w
Uniwersytecie Jagiellońskim.
W latach 1918 -1922 naukę języków
słowiańskich przerwano. Spowodowane było to odejściem
do pracy w dyplomacji T. S. Grabowskiego. W okresie
międzywojennym ośrodek językoznawstwa słowiańskiego
wzmocnił się, zwłaszcza po oddzieleniu się i
utworzeniu odrębnej Katedry Języka Polskiego. Tam
odszedł prof. Łoś, a na jego miejsce przybył prof.
językoznawstwa słowiańskiego - Kazimierz Nitsch
(1874-1958) Odbył on stadia zagraniczne w Pradze,
Paryżu, Zagrzebiu, Belgradzie i Sofii. Z inicjatywy
Nitscha w 1925 roku, w obrębie Wydziału Filologicznego
powstało Studium Słowiańskie - pierwszy i jedyny tego
rodzaju zakład w Polsce. Objęło ono, poza Katedrą
Językoznawstwa Słowiańskiego Nitscha, również
katedry: Języków Wschodniosłowiańskich, Literatury
Rosyjskiej,. Literatury Ukraińskiej, Etnografii
Słowiańskiej i Historię Sztuki Narodów
Słowiańskich. Studium zapraszało zagranicznych
naukowców do Krakowa a także wysyłało Polaków na
stypendia do krajów słowiańskich.
Jednym ze stypendystów Studium był
Mieczysław Małecki, który przez dłuższy czas
przebywał w Bułgarii i Jugosławii. Prowadził tam
badania dialektologiczne, napisał pracę doktorską i
habilitacyjną. Po powrocie do Polski objął w
Uniwersytecie Jagiellońskim kierownictwo nad nową
Katedrą Filologii Południowo- słowiańskiej.
Zapoczątkował też polskie studia bałkanistyczne. Na
zaproszenie Studium przybyli do Krakowa na staż naukowy
K. Mirczew, I. Lekow, L. Andrejczyn, Ch. Wakarelski, K.
Kujew i inni wybitni slawiści.
Dnia 6 listopada 1939 prawie wszyscy
krakowscy slawiści, podobnie jak inni profesorowie
Uniwersytetu Jagiellońskiego, zostali aresztowani i
zesłani do obozów koncentracyjnych. Kiedy powrócili do
Krakowa, odegrali ważną rolę w tajnym nauczaniu.
Inicjatorami tego tajnego nauczania byli M. Małecki, T.
.Lehr-Spławiński, V. Frančić, F. Sławski. Prowadzili
oni wykłady, seminaria i ćwiczenia z zakresu
slawistyki. W 1943 roku pracę doktorską z
językoznawstwa bułgarskiego obronił Franciszek
Sławski. Uroczystość odbyła się w pierwszym tygodniu
po wyzwoleniu w 1945 roku.
Po II wojnie światowej wznowiło
pracę krakowskie Studium Słowiańskie, którego
głównym ośrodkiem była nadal Katedra Filologii
Słowiańskiej. Stworzono nowe katedry: Starszej Historii
Słowian, Historii Literatur Słowiańskich Nowszych,
Dialektologii Słowiańskiej. Tak oto liczba ich wzrosła
do 11. Kierownictwo Studium sprawował początkowo prof.
Małecki, a po jego śmierci w 1946 roku - prof. T.
Lehr-Spławiński, Katedrę Filologii
Południowosłowiańskiej objął prof. Franciszek
Sławski, a Zakład Dialektologii Słowiańskiej - doc.
Alfred Zaręba. Zainteresowania prof. Sławskiego
skupiły się głównie na filologii bułgarskiej, więc
kierunkiem serbskochorwackim zajął się prof. V.
Frančić.
W roku 1950 Ministerstwo Szkolnictwa
Wyższego przeprowadziło reformę, w wyniku której
powstała nowa Katedra Filologii Słowiańskiej, której
składnikiem stał się Zakład Literatur Słowiańskich.
Natomiast łączność z Katedrą Historii
Słowiańskiej, Etnografii i Historii Sztuki Narodów
Słowiańskich została zerwana. Katedrę Literatury
Rosyjskiej usamodzielniono. Katedra Filologii
Słowiańskiej wraz z Zakładem Nowszych Literatur
Słowiańskich, została włączona w skład nowo
utworzonego Instytutu Językoznawstwa UJ. Zakłady
oddzielone od Studium straciły związek z ogólną
slawistyką, a Studia sławianoznawcze skupiły się w
węższym, tylko językowym i literackim zakresie.
Katedra Filologii Słowiańskiej pozostawała do 1961
roku pod kierownictwem prof. T. Lehra-Spławińskiego, a
po jego przejściu na emeryturę kierownikiem jej został
prof. Stanisław Urbańczyk. Katedra prowadziła
intensywną pracę dydaktyczną i naukową w trzech
kierunkach: czeskim, serbsko-chorwackim i bułgarskim, w
toku była organizacja czwartego - słowackiego. Każdy z
tych kierunków miał po trzecim roku studiów
specjalizację w dziale językoznawczym i
historycznoliterackim.
Po Stanisławie Urbańczyku
kierownictwo Katedry należało kolejno do: F.
Sławskiego, A. Zaręby, M. Honowskiej, Z. Niedzieli, J.
Kornhausera a wreszcie J. Balucha. Na początku lat 70.
Katedrę Filologii Słowiańskiej przekształcono w
Instytut Filologii Słowiańskiej, w skład, którego
weszły dwa zakłady: Zakład Językoznawstwa
Słowiańskiego i Zakład Literaturoznawstwa
Słowiańskiego.
Kolejnej reorganizacji dokonano w 1994
roku. Na miejscu zakładów powołano cztery katedry:
Katedrę Filologii Bułgarskiej i Macedońskiej (J.
Rusek), Katedrę Filologii Czeskiej i Łużyckiej (T. Z.
Oroś), Katedrę Filologii Chorwackiej, Serbskiej i
Słoweńskiej (W. Boryś, J. Kornhauser), Katedrę
Filologii Słowackiej (Z. Niedziela, H. Mieczkowska).
Poszczególne katedry pro wadzą badania naukowe w
zakresie języków i literatur słowiańskich, studia
porównawcze, opracowują podręczniki i skrypty. Od 1991
roku Instytut wydaje własną serię pod nazwą Prace
Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu
Jagiellońskiego. Każdego roku wydawanych jest kilka
książek, pracownicy naukowi biorą udział w
konferencjach slawistycznych, są członkami
międzynarodowych i krajowych towarzystw naukowych.
Aktualnie w Instytucie Filologii Słowiańskiej
dyrektorem jest prof. J. Baluch, a zastępcą dyrektora
dr Wanda Stępniak-Minczewa.
Pracownicy Instytutu Filologii
Słowiańskiej wykładają również w innych ośrodkach
slawistycznych w Polsce - w Poznaniu, Łodzi, Opolu i
Gdańsku. Wydali szereg przekładów z literatury
pięknej narodów słowiańskich. Wychowankowie
slawistyki pracują w uczelniach krajowych i
zagranicznych, w dyplomacji i w mediach. Praca
krakowskiego ośrodka cieszy się również uznaniem
międzynarodowym. Wybitnemu slawiście - prof. zw.
Jerzemu Ruskowi dwukrotnie nadano w Bułgarii zaszczytny
tytuł doktora honoris causa. Obecni pracownicy naukowi
Instytutu Filologii Słowiańskiej UJ godnie
reprezentują i kontynuują tradycje krakowskiej szkoły
slawistycznej
