Kultura w świecie języka
wykładowca: dr Maciej Czerwiński
język wykładowy: polski
rok: IV(I) i V (II, jako wykład monograficzny), semestr I , r. akad. 2007/2008
Celem kursu jest wprowadzenie do fenomenu języka jako elementu kultury i jego miejsca w procesach kulturotwórczych. Przedstawione zostaną zarówno tendencje izolacjonistyczne refleksji nad językiem, jaki i różne koncepcje teoretyczno-metodologiczne, które wskazywały konieczność integracji nauki o języku z innymi dziedzinami działalności człowieka.
Pojęcia
- koncepcja semiotyczna (semiologiczna): teorie znaku;
- wyjaśnienie podstawowych pojęć: znak, język (langue – parole), komunikacja, wspólnota językowa (konstytucja wspólnoty), grupa społeczna, więzi, język jako symbol, wspólnota dyskursu i wspólnota językowa, dyskurs i ideologia.
Między naukami ścisłymi i przyrodniczymi a naukami humanistycznymi
rozwój myśli o języku, zwłaszcza od XIX wieku (Herder, Humboldt, młodogramatycy i pierwsze gramatyki historyczne) do połowy XX wieku (strukturalizm i jego odcienie)
Język – przewodnik po kulturze (E. Sapir) i język jako konstruktor kultury
wcześniejsze koncepcje języka w świetle antropologii i socjologii: Bronisław Malinowski, Edward Sapir i Benjamin Whorf (hipoteza), Claude Levi-Strauss, Ernst Cassirer.
Językowy obraz świata – słowo jako akt poznania symbolicznego
nowsze koncepcje języka w kontekście wobec dogmatu „lingwistyki tekstu” (pragmalingistyka, lingwistyka tekstu, socjolingwistyka)
Język i interpretacja
- klasyczne ujęcia hermeneutyczne (Gadamer, Ricoeur);
- analiza dyskursu i kształtowanie wspólnot dyskursu to jest wspólnot interpretacyjnych. Społeczna heteroglosja;
- kognitywizm – psychologiczna i poznawcza rola języka (akt nazywania jako interpretacja; konceptualizacja elementów świata pozajęzykowego;
Język i kodyfikacja kultury
- język jako narzędzie kodyfikacji, czyli o symbolice kolektywnej;
- język jako topos kultury;
- nowsze koncepcje semiologiczne: mit jako znak (R. Barthes).
Język i władza
- nowomowa jako sposób kontroli społeczeństwa;
- bardziej wyrafinowane metody sprawowania władzy symbolicznej (koncepcje P. Bourdieu, M. Foucaulta).
Język i historia
Historia jako narracja i jako fabuła: Opowiadanie jako najbardziej naturalny opis świata. Historia jako opowiadanie: narratywistyczna koncepcja modelu historiograficznego
Język i literatura piękna
Język jako tworzywo literatury, poetyka, mimesis, świat przedstawiony, semiotyczny wymiar dzieła literackiego.
|